رژیم غذایی مناسب در بیماری لوپوس

بیماری لوپوس

 در بیماری لوپوس سیستم ایمنی بدن بر علیه بافتهای سالم وارد عمل شده، در اندامهای مختلفی مانند قلب، مغز، ریه، پوست، مفاصل و سلولهای خونی آسیب، تورم و التهاب ایجاد می‌کند. در برخی افراد این بیماری از بدو تولد وجود دارد و علت آن را عفونتها، عوارض دارویی، و عوامل محیطی می‌دانند. لوپوس انواع مختلفی دارد و شایع‌ترین نوع آن لوپوس اریتماتوز سیستمیک است. خوشبختانه به کمک داروها و اصلاح شیوه زندگی، از جمله بهبود عادات غذایی، می‌توان علائم این بیماری را کنترل کرد. مقاله حاضر پس از معرفی مختصر بیماری لوپوس، به نقش رژیم غذایی در مدیریت آن می‌پردازد.
 
 


بیماری لوپوس به کمک داروها و اصلاح شیوه زندگی، از جمله بهبود عادات غذایی کنترل می‌شود
 

علائم بیماری لوپوس

 
علائم بیماری لوپوس در افراد مختلف متفاوت است. غالبا علائم طی دوره‌هایی شعله‌ور می‌شوند، سپس بهبود یافته، یا برای مدتی کاملاً ناپدید می‌شوند. علائم شایع عبارتند از:
 1- خستگی، تب، درد، تورم
2- ضایعات پوستی، بثورات پروانه‌ای صورت
3- سفید یا آبی شدن انگشتان دست و پا بویژه در سرما یا استرس
4- تنگی نفس، خشکی چشم، گیجی، افت حافظه
 

تشخیص و درمان بیماری لوپوس

 به دلیل تفاوت علائم در افراد مختلف، تشخیص لوپوس دشوار است. تشخیص‌ توسط معاینات بالینی، تستهای آزمایشگاهی (آزمایشات خون و ادرار)، تستهای تصویربرداری (اشعه ایکس، اکوکاردیوگرافی) و بیوپسی است. درمان لوپوس با توجه به علائم، و توسط داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی، داروهای ضد مالاریا، کورتیکواستروئیدها، سرکوب‌کننده‌های سیستم ایمنی و غیره انجام می‌شود.
 
 


از علائم شایع لوپوس وجود بثورات روی صورت و بدن است
 

رژیم غذایی مناسب در بیماری لوپوس

هیچ نوع رژیم غذایی نمی‌تواند بیماری لوپوس را درمان کند، اما، تغذیه مناسب جزء مهمی از پروتکل درمانی آن است. تغذیه سالم نه تنها باعث بهبود علائم و عوارض بیماری و ارتقاء سلامت کلی می‌شود، بلکه در پیشگیری یا درمان بیماریهای احتمالی همراه با آن مانند فشار خون بالا و دیابت نیز موثر است. عادات غذایی خوب در بهبود  احساس فرد و کاهش بستری شدن و افزایش اثربخشی درمانهای پزشکی نیز موثر است. در یک توصیه کلی، مبتلایان باید از یک رژیم غذایی متعادل، حاوی میوه‌ها و سبزیجات تازه، غلات کامل، لبنیات کم چرب، مقدار متوسط ​​گوشتهای بدون چربی و ماهی‌های چرب پیروی کنند. تبعیت از چنین رژیمی منجر به فواید زیر می‌شود:

1- کاهش التهاب: لوپوس یک بیماری التهابی است و مصرف غذاهای ضد التهاب می‌تواند در بروز و کاهش علائم آن موثر باشد. مهمترین غذاهای ضد التهابی عبارتند از:
- ماهیهای چرب (سالمون، ساردین، تن، قزل‌آلا): در این ماهیها مقدار زیادی اسیدهای چرب امگا-3، و اسیدهای چرب EPA و DHA وجود دارد که در مهار التهاب و کاهش نشانگرهای آن موثرند. اسیدهای چرب امگا-3 در گردو، بذر کتان، دانه چیا، لوبیا و روغنهای زیتون، کانولا و سویا نیز وجود دارند.
- میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل: این غذاها حاوی مقدار زیادی آنتی اکسیدان‌ها، بویژه پلی فنولها هستند که در مقابله طبیعی با التهاب موثرند.
 



2- تقویت استخوان‌ها و عضلات: برخی داروهای تجویزی (کورتیکواستروئیدها) باعث کاهش تراکم استخوان، افزایش خطر پوکی استخوان و شکستگی آن می‌شوند. مصرف غذاهای غنی از کلسیم (لبنیات، توفو، شیر سویا، شیر بادام، لوبیا، سبزیجات برگ تیره مثل اسفناج و کلم بروکلی) و ویتامین D (ماهی قزل آلا و سالمون، قارچ، شیر) اثر این داروها را خنثی می‌کند.

3- مدیریت بیماریهای همراه و عوارض جانبی داروها : لوپوس می‌تواند با بیماری قلبی، بیماری تیروئید، پوکی استخوان و سندرم شوگرن همراه باشد. بعلاوه، کورتیکواستروئیدهای تجویزی با عوارضی مانند احتباس مایعات، افزایش فشار خون، دیابت و افزایش خطر عفونت همراه هستند. توجه به میزان نمک، میزان کالری و همچنین، میزان و نوع چربی مصرفی در این مورد اهمیت دارد.
 
4- دستیابی به وزن سالم و حفظ آن: کاهش وزن (به دلیل کاهش اشتها) و افزایش وزن (به دلیل عدم تحرک ناشی از درد مفاصل، پرخوری، استرس) هر دو ممکن است در لوپوس دیده شود. دستیابی به وزن سالم در سایه تنظیم رژیم غذایی متناسب با شرایط بیمار است و باید تحت نظر متخصص تغذیه انجام شود.
 



5- سلامت روده: شواهدی در مورد رابطه بین میکروبیوم روده و خطر ابتلا به لوپوس و نحوه تاثیر آن بر بدن وجود دارد. به این دلیل، برخی پژوهشگران بر حمایت از میکروبیوم مفید روده تاکید دارند. غذاهای زیر برای میکروبیوم روده مفید شناخته شده‌اند:
- غذاهای تخمیری مانند ماست (مخصوصا انواع پروبیوتیک)
- غذاهای غنی از فیبر مانند غلات کامل، میوه‌ها و سبزیجات
 
 

امگا-3 موجود در ماهیهای چرب با التهاب مقابله می‌کند

رژیم های غذایی مناسب در بیماری لوپوس

 
اگرچه هنوز رژیم غذایی خاصی برای بیماری لوپوس معرفی نشده است، اما پیروی از رژیمهای زیر می‌تواند کمک کننده باشد. در این مورد حتما باید به نظر دکتر تغذیه مراجعه کرد.
- رژیم غذایی مدیترانه‌ای
- رژیم ضد التهابی
- رژیمهای گیاهخواری
- رژیم غذایی فاقد گلوتن
- رژیمهای حذفی

محدودیت غذایی در بیماری لوپوس

 
برخی غذاها می‌توانند باعث تشدید علائم بیماری لوپوس شوند و باید از مصرف آنها خودداری کرد. این غذاها عبارتند از:
1- جوانه یونجه: جوانه یونجه دارای ترکیب ال- کاناوانین (L-canavanine) است که فعالیت سیستم ایمنی را افزایش می‌دهد. به این دلیل مصرف آن می‌تواند با شعله ور شدن علائم لوپوس همراه باشد.
2- سیر: ترکیبات آلیسین، آژوئن و تیوسولفینات موجود در سیر ممکن است با تقویت سیستم ایمنی به آشکار شدن علائم لوپوس کمک ‌کنند.
3- غذاهای فرآوری شده و تصفیه شده: غذاهای فرآوری شده و غذاهای تصفیه شده (مانند نان سفید، پاستا، برنج تصفیه شده و غیره) غالبا حاوی مقدار زیادی چربی، نمک، و شکر هستند. به این دلیل، می‌توانند با افزایش التهاب در کل بدن، علائم بیماری را تشدید کنند.
4- غذاهای خیلی چرب و چربیهای ناسالم: این غذاها هم دیر‌هضم هستند و هم باعث افزایش التهاب می‌شوند. لبنیات پرچرب، غذاهای سرخ شده در روغن، خامه، گوشتهای قرمز و فرآوری شده (مانند سوسیس و کالباس) در این گروه قرار دارند. چربیهای غیر اشباع سالم جایگزینهای خوبی هستند و در منابعی مانند مغزها و دانه ها، آووکادو و روغنهای زیتون، سویا و بادام زمینی یافت می‌شوند.
5- سبزیجات گروه بادمجانیان (Solanaceae): سبزیجات این گروه شامل بادمجان، گوجه فرنگی، فلفل و غیره هستند؛ و گاهی مصرف آنها به تشدید علائم لوپوس کمک می‌کند. البته، در این مورد مدرک علمی محکمی در دست نیست.




6- الکل: الکل با داروهای لوپوس تداخل ایجاد می‌کند و بهتر است از مصرف آن اجتناب شود. مصرف همزمان الکل با داروی متوترکسات برای کبد خطرناک است. همچنین، مصرف آن همراه با داروهای پردنیزون و ضد التهاب‌های غیر استروئیدی باعث افزایش خطر خونریزی در دستگاه گوارش می‌شود.
7- نمک: مصرف مقدار زیاد نمک برای هیچکس خوب نیست و بخصوص در بیماری لوپوس توصیه نمی‌شود. به جای آن می‌توان از از طعم‌دهنده‌های گیاهی (لیمو، نعناع، ریحان) و ادویه‌جات معطر استفاده کرد.




8- قند و شکر اضافه: مصرف زیاد قند و شکر با افزایش عوارض لوپوس مرتبط است. به این دلیل، مصرف شیرینی‌جات، بیسکویت‌ها، بستنی، نوشیدنیهای شیرین و مانند آنها محدود می‌شود.  

مکمل ها و بیماری لوپوس

 
بیماری لوپوس می‌تواند باعث کمبود بعضی ویتامینها (ویتامین D ، فولیک اسید) و املاح (کلسیم) شود و ممکن است مصرف مکمل ضرورت پیدا کند. مصرف هر مکملی باید تحت نظر پزشک یا متخصص تغذیه باشد.
 

توصیه‌ها

 
رعایت موارد زیر نیز در مدیریت بیماری لوپوس موثر است:
1- شناسایی مواد غذایی تشدید کننده علائم
2- افزایش تعداد وعده‌های غذایی و کاستن از حجم هر وعده
3- پیروی از رژیم غذایی خاص در مواردی که عوارضی مانند نفریت ایجاد شده باشد
4- فعالیت بدنی (پیاده روی، شنا، دوچرخه سواری)
5- خواب کافی و با کیفیت
6- مدیریت استرس
7- ترک سیگار
8-رژیم غذایی مناسب در بیماری لوپوس به کنترل آن کمک می‌کند